BAHAGI 4: ANG LIHIM NA HINDI KAYANG BILHIN NG PERA

Akala ko, matapos kong itatag ang Reyes Foundation, magiging maayos na ang lahat. Akala ko, sapat na ang perang inilaan ko upang mabigyan ng pagkain, gamot, at pag-asa ang daan-daang pamilyang nangangailangan sa San Pablo, Laguna.

Ngunit nagkamali ako.

Dahil isang umaga, habang nasa opisina ako sa Manila, nakatanggap ako ng tawag mula kay Mama. Nanginginig ang boses niya, at sa unang pagkakataon sa buong buhay ko, narinig kong umiiyak siya na para bang may nawala sa kanya na hindi na kailanman maibabalik.

“Anak… umuwi ka rito. Pakiusap. May nangyari kay Mang Dolor.”

Napahinto ako sa paglalakad.

“Ma, ano pong nangyari? Naaksidente ba siya? Nasa ospital ba ang mga bata?”

Hindi agad siya nakasagot. Ang naririnig ko lamang ay ang kanyang paghikbi.

“Dinala si Jose sa ospital kagabi. Mataas ang lagnat niya, at nahihirapan siyang huminga. Wala si Aling Dolor sa bahay dahil naghahanap siya ng perang pambayad. Kami muna ang nagdala sa bata, pero…”

“Pero ano, Ma?”

“Anak, may mga taong dumating dito. May dalang mga dokumento. Sinasabi nilang kailangan nang gibain ang mga bahay sa lugar nila Aling Dolor. Kasama raw ang lupa nila sa isang proyektong pangkomersiyo.”

Nanlamig ang mga kamay ko.

Bilang isang real-estate developer, alam kong hindi basta-basta maaaring paalisin ang mga pamilyang nakatira sa isang lugar nang walang wastong proseso. Ngunit ang mas ikinagulat ko ay ang pangalan ng kumpanyang nakasulat sa dokumentong ipinakita ni Mama.

Reyes Property Group.

Sarili kong kumpanya.

Hindi ako makapaniwala.

Agad kong tinawagan ang legal department at ipinahanap ang lahat ng dokumentong may kaugnayan sa Barangay San Isidro. Pagkalipas lamang ng dalawampung minuto, dumating ang isang email na lalo pang nagpabigat sa aking dibdib.

May proyektong inaprubahan para sa isang bagong commercial complex. May mga lupang kailangang bilhin, mga gusaling kailangang alisin, at mga residenteng kailangang ilipat.

Ngunit wala akong maalalang pumirma ako sa anumang kasunduang magpapaalis sa mga pamilyang tinutulungan ng aking mga magulang.

Kaya agad akong umuwi.

Pagdating ko sa San Pablo, nakita kong maraming tao ang nagtitipon sa harap ng maliit na kubo ni Aling Dolor. May ilang umiiyak. May mga batang nakayakap sa kanilang mga ina. At sa gitna ng kaguluhan, nakita ko si Papa, nakaupo sa isang lumang bangko habang hawak ang isang sobre.

“Pa, ano ang nangyayari rito?”

Tumingin siya sa akin. Sa kanyang mga mata ay may lungkot na hindi ko pa kailanman nakita.

“Anak, hindi lang bahay ang mawawala sa kanila. Pati ang lupang kinatatayuan nila. Marami sa kanila ang dito na ipinanganak. Dito na lumaki. Saan sila pupunta kung paaalisin sila?”

Lumapit si Mama at hinawakan ang aking braso.

“Daniel, hindi namin hinihiling na pigilan mo ang negosyo mo para sa amin. Pero sana, bago ka magpasya, makita mo muna ang mga taong maaapektuhan.”

Hindi ako nakasagot.

Dahil sa unang pagkakataon, napagtanto kong maaaring nakatulong ako sa daan-daang pamilya sa isang kamay, habang sa kabilang kamay ay may proyektong posibleng mag-alis sa kanila ng kanilang tahanan.

At ang pinakamasakit?

Ang kumpanyang ipinagmamalaki ko ay maaaring maging dahilan ng pagguho ng mundong pilit kong tinutulungang buuin.

BAHAGI 5: ANG BATA SA OSPITAL AT ANG SOBRE NI MANG ROBERTO

Kinagabihan, nagtungo ako sa ospital upang bisitahin si Jose, ang labing-isang taong gulang na apo ni Aling Dolor.

Nakahiga siya sa isang maliit na kama, nakakabit ang suwero sa kanyang kamay. Maputla ang kanyang mukha, at halos hindi siya makapagsalita. Sa tabi niya ay nakaupo si Aling Dolor, hawak ang kanyang kamay habang tahimik na umiiyak.

Nang makita niya ako, agad siyang tumayo.

“Ginoong Daniel… pasensya na po kung nadamay kayo sa problema namin. Hindi po namin ginustong maging pabigat sa inyong pamilya.”

Umiling ako.

“Wala po kayong dapat ipag-sorry, Aling Dolor. Ang dapat kong malaman ay kung bakit may mga taong gustong paalisin kayo sa inyong mga tahanan.”

Bago siya nakasagot, dahan-dahang hinawakan ni Jose ang aking kamay.

“Kuya Daniel…”

Lumapit ako sa kanya.

“O, Jose? Ano iyon?”

“Kapag pinaalis po nila kami… saan na po ako maghihintay kay Lola kapag galing siya sa trabaho?”

Parang may kung anong dumurog sa puso ko.

Isang simpleng tanong lamang iyon mula sa isang bata. Ngunit wala akong maisagot.

Hindi niya tinanong kung magkakaroon pa siya ng bagong laruan. Hindi niya tinanong kung makakakain pa siya ng paborito niyang pagkain.

Ang iniisip niya ay kung saan siya maghihintay sa taong nag-aalaga sa kanya.

Sa sandaling iyon, naalala ko ang sarili ko noong bata pa ako. Ang mga gabing hinihintay ko si Papa sa labas ng lumang bahay, umaasang may maiuuwi siyang pagkain. Ang mga araw na pinipilit ni Mama na ngumiti kahit alam kong wala na kaming perang pambili ng bigas.

At bigla kong naunawaan kung bakit hindi kayang talikuran ng mga magulang ko ang mga taong ito.

Dahil nakita nila sa mga batang iyon ang batang minsan nilang ipinaglaban.

Paglabas namin ng ospital, iniabot sa akin ni Papa ang lumang sobre na kanina pa niya hawak.

“Anak, may kailangan kang malaman. Matagal ko nang itinatago ito dahil ayaw kong mag-alala ka.”

Binuksan ko ang sobre.

Sa loob nito ay may ilang lumang resibo, mga litrato, at isang dokumentong may pirma ng aking yumaong lolo.

Ngunit ang isang pangalan sa dokumento ang nagpahinto sa aking paghinga.

Roberto Reyes.

“Pa… bakit narito ang pangalan mo?”

Napayuko si Papa.

“Dahil bago pa tayo lumipat sa Manila, may ipinangako ako sa isang tao. At hanggang ngayon, hindi ko pa natutupad ang pangakong iyon.”

Tumingin ako sa kanya.

“Anong pangako?”

Matagal siyang natahimik bago nagsalita.

“Ang lupang kinaroroonan ng mga bahay na iyon… may bahagi roon na hindi dapat basta-basta mapasakamay ng sinuman. May mga pamilyang pinagkatiwalaan ng lolo mo na manatili roon. At ang pamilya ni Aling Dolor ang isa sa mga iyon.”

Hindi ako makapaniwala sa narinig ko.

“Kung ganoon, bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”

“Dahil wala akong sapat na dokumento noon upang patunayan ang lahat. At ayokong gamitin ang pangalan ng pamilya natin para makipag-away sa ibang tao.”

Tiningnan ko ang mga papel.

May mga lumang lagda. May mga pangalan. At may isang dokumentong tila hindi kasama sa opisyal na mga rekord ng kumpanya.

Ngunit bago ko pa ito lubusang mabasa, tumunog ang aking cellphone.

Ang tumatawag ay ang presidente ng aking kumpanya.

“Daniel, kailangan mong bumalik sa Manila ngayon din,” sabi niya. “May problema tayo. May lumabas na dokumentong nagsasabing may iregularidad sa pagkuha ng lupain sa San Isidro.”

Napatingin ako kay Papa.

Dahan-dahan siyang tumango, na para bang matagal na niyang inaasahan ang tawag na iyon.

At sa unang pagkakataon, nakaramdam ako ng takot na hindi kayang alisin ng anumang halaga ng pera.

Dahil kung totoo ang mga dokumentong hawak ko, hindi lamang proyekto ang nakataya.

Pati ang pangalan ng aking pamilya.

At ang kinabukasan ng mga taong minsang nagligtas sa amin mula sa gutom.

BAHAGI 6: ANG PANGALANG NAKASULAT SA HULING PAHINA

Kinabukasan, alas-siyete ng umaga, nasa conference room na ako ng Reyes Property Group.

Nasa harap ko ang mga abogado, project managers, at mga taong responsable sa pagpapatupad ng proyekto sa San Isidro.

Sa gitna ng mesa ay nakalatag ang mga dokumentong natanggap ko.

“Gusto kong malaman kung sino ang nag-apruba ng pagpapaalis sa mga residente,” mariin kong sinabi. “At gusto kong malaman kung bakit walang malinaw na tala tungkol sa mga pamilyang matagal nang nakatira sa lugar.”

Walang sumagot.

Hanggang sa tumayo ang isang lalaking halos animnapung taong gulang. Siya si Victor Salcedo, ang senior project director na matagal nang namamahala sa aming mga proyekto.

“Daniel, negosyo ito. Hindi natin kayang huminto dahil lamang sa ilang pamilyang ayaw umalis. Legal ang lahat ng proseso.”

Tiningnan ko siya nang diretso.

“Kung legal ang lahat, bakit may mga dokumentong nawawala? Bakit may mga pirma na hindi ko kinikilala? At bakit may mga residenteng hindi man lamang nakatanggap ng wastong paliwanag?”

Ngumiti siya nang bahagya.

“Hindi mo kailangang intindihin ang bawat detalye. Ako na ang bahala rito.”

Doon ako lalong naghinala.

Inutusan ko ang legal team na pansamantalang ihinto ang anumang pagpapaalis habang isinasagawa ang isang independiyenteng pagsusuri. Hindi ko hahayaang may mawalan ng tahanan hangga’t hindi malinaw ang lahat ng katotohanan.

Ngunit bago matapos ang pulong, may isang babaeng pumasok sa conference room.

Siya si Atty. Elena Cruz, isang abogadang matagal nang nagtatrabaho sa mga usaping panglupa sa Laguna.

May dala siyang makapal na folder.

“Mr. Reyes,” sabi niya, “may nakita akong kopya ng isang lumang kasunduan sa mga pampublikong rekord. Naniniwala akong mahalaga ito sa kasalukuyang proyekto ninyo.”

Inilapag niya ang folder sa mesa.

Binuksan ko iyon.

Sa unang pahina ay nakasulat ang pangalan ng aking lolo. Sa ikalawa ay may listahan ng mga pamilyang pinahintulutang manatili sa isang bahagi ng lupa habang inaayos ang kanilang katayuan sa pagmamay-ari.

At sa huling pahina ay may pirma ng isang taong hindi ko inaasahang makikita roon.

Victor Salcedo.

Napatingin ako sa kanya.

Biglang nawala ang kanyang ngiti.

“Anong ibig sabihin nito, Victor?”

Hindi siya sumagot.

Muling nagsalita si Atty. Elena.

“May isa pang bagay, Mr. Reyes. Ang dokumentong ito ay hindi ang buong kasunduan. May nawawalang pahina. At ayon sa lumang tala, ang pahinang iyon ang naglalaman ng pinakamahalagang kondisyon tungkol sa lupain.”

“Nasaan ang pahinang iyon?” tanong ko.

Tumingin siya sa akin nang seryoso.

“Hindi pa namin alam. Pero may isang taong maaaring nakakaalam kung saan ito itinago.”

“Sino?”

Dahan-dahan niyang inilabas ang isang lumang litrato.

Sa litrato ay may tatlong lalaki sa harap ng isang lumang bahay. Ang isa ay ang aking lolo. Ang isa ay si Victor Salcedo.

At ang ikatlong lalaki…

Si Mang Roberto Reyes, ang sarili kong ama.

Ngunit may isang detalye sa likod ng litrato na lalong nagpagulo sa isip ko.

May nakasulat na petsa mula tatlumpung taon na ang nakalipas, kasunod ang isang pangungusap:

“Kapag dumating ang araw na kailangan nang iligtas ang mga pamilyang ito, hanapin ang anak ni Roberto.”

Napaupo ako.

Hindi ko alam kung bakit, ngunit pakiramdam ko ay matagal nang may lihim na naghihintay sa akin.

Isang lihim na nagsimula bago pa ako yumaman.

Bago pa maitayo ang Reyes Property Group.

At bago ko pa maunawaan kung bakit pinili ng mga magulang kong mamuhay nang simple kahit kaya nilang mamuhay sa karangyaan.

Kinuha ko ang cellphone ko at tinawagan si Papa.

“Pa, kailangan nating mag-usap. May nakita akong litrato ninyo ni Lolo.”

Matagal siyang natahimik sa kabilang linya.

Pagkatapos ay mahina siyang sumagot.

“Anak… kung nakita mo na ang litrato, ibig sabihin, dumating na ang araw na matagal naming kinatatakutan.”

“Pa, ano ang ibig mong sabihin?”

Narinig ko ang kanyang malalim na paghinga.

“May isang katotohanan tungkol sa lupang iyon na hindi ko kailanman nasabi sa iyo. At kapag nalaman mo ito, maaaring magbago ang lahat ng pinaniniwalaan mo tungkol sa ating pamilya.”

Bago niya ibinaba ang tawag, narinig ko ang huling mga salitang nagpabilis sa tibok ng aking puso.

“Daniel, umuwi ka. At huwag kang magtiwala sa sinumang may hawak ng mga dokumento ng lupang iyon.”

Napatingin ako kay Victor Salcedo.

Nakatayo pa rin siya sa kabilang dulo ng conference room, tahimik na pinagmamasdan ako.

At sa unang pagkakataon, hindi ko na alam kung sino ang tunay na kakampi ko.

ITUTULOY SA BAHAGI 7…