PINATULOG KO SA BAHAY NAMIN ANG KAPATID KONG INIWAN NG BOYFRIEND, PERO ARAW-ARAW SIYANG NAGLALAKAD SA HARAP NG ASAWA KO NA TUWALYA LANG ANG SUOT—HANGGANG SA ISANG UMAGA, MAY GINAWA ANG ASAWA KO NA NAGPAHIYA SA KANYA NANG TODO

Akala ko, ang pinakamasakit na magagawa ng kapatid ko ay ang abusuhin ang kabaitan ko. Hindi ko inakalang susubukan niyang sirain ang sarili kong pamilya.

Araw-araw siyang bumababa sa kusina namin na tuwalya lang ang nakabalot sa katawan, kahit alam niyang naroon ang asawa ko.

Nang pagsabihan ko siya, tumawa lang siya at sinabing, “Ate, sinusubok ko lang kung gaano katapat ang asawa mo.”

Pero isang Linggo ng umaga, may ginawa ang asawa kong si Marco na nagpawala sa ngiti niya.

At doon nagsimula ang pagbubunyag ng isang katotohanang hindi ko kailanman inaasahan.

Ako si Patricia Mendoza, tatlumpu’t apat na taong gulang, nakatira sa isang tahimik na subdivision sa Antipolo kasama ang asawa kong si Marco.

Walong taon na kaming kasal. Wala pa kaming anak, pero masaya at payapa ang buhay namin.

Si Marco ay isang civil engineer, samantalang ako naman ay may maliit na online clothing business.

Hindi kami mayaman, pero hindi rin kami kinakapos. Pinaghirapan namin ang bawat gamit sa bahay, mula sa simpleng dining table hanggang sa maliit naming sasakyan.

Kaya nang tumawag ang nakababata kong kapatid na si Bianca isang gabi, hindi ako nagdalawang-isip na tulungan siya.

“Ate, puwede ba akong makituloy sa inyo?”

Humihikbi siya sa kabilang linya.

“Ano’ng nangyari, Bianca?”

“Pinalayas ako ni Jerome. Anim na taon kami, Ate. Anim na taon! Tapos sasabihin niya lang na ayaw na niya?”

Nalaman kong wala na siyang trabaho, halos ubos na ang ipon, at dalawang maleta na lang ang dala niya.

May natitira siyang dalawang libong piso sa wallet.

Agad kong kinausap si Marco.

“Love, puwede bang dito muna tumira si Bianca habang naghahanap siya ng trabaho?”

Hindi man lang nag-isip ang asawa ko.

“Siyempre. Kapatid mo siya. Kung kailangan niya ng tulong, tutulungan natin.”

Kinabukasan, sinundo namin siya sa terminal.

Yakap-yakap niya ako habang umiiyak.

“Ate, hindi ko alam kung ano’ng gagawin ko kung wala ka.”

Hinaplos ko ang likod niya.

“Basta magsimula ka ulit. Nandito kami.”

Noong unang linggo, maayos ang lahat.

Tinutulungan niya akong mag-impake ng mga order. Minsan, siya ang naghuhugas ng pinggan. Nagpapasa rin siya ng résumé sa iba’t ibang kumpanya.

Pero pagdating ng ikalawang linggo, may napansin akong kakaiba.

Isang umaga, habang naghahanda ako ng almusal, bumaba si Bianca mula sa kuwarto.

Tuwalya lang ang nakabalot sa katawan niya.

Nasa dining table si Marco, umiinom ng kape habang nagbabasa ng balita sa cellphone.

“Good morning, Kuya Marco!” masiglang bati ni Bianca.

Saglit na napatingin si Marco bago agad ibinalik ang tingin sa cellphone.

“Morning.”

Hindi ko muna pinansin.

Baka nagmamadali lang siya.

Pero kinabukasan, ganoon na naman.

At sa sumunod na araw, hindi lang siya dumaan.

Tumayo pa siya sa tabi ng coffee maker.

“Kuya Marco, pahingi naman ng kape.”

Tumayo ang asawa ko, iniwan ang tasa, at sinabing, “May kailangan lang akong kunin sa taas.”

Nang makaalis siya, kinausap ko ang kapatid ko.

“Bianca, puwede bang magsuot ka muna ng damit o bathrobe bago bumaba?”

Napakunot ang noo niya.

“Bakit naman?”

“Kasi nandito si Marco. Hindi ako komportable.”

Bigla siyang natawa.

“Ate naman! Asawa mo ‘yon, hindi teenager!”

“Hindi ‘yon ang punto. Bahay namin ito. Respeto lang ang hinihingi ko.”

Nagkibit-balikat siya.

“Okay, fine.”

Akala ko tapos na.

Pero lalo lamang lumala.

Minsan, habang nagluluto ako, lumapit siya kay Marco na nakatayo sa may refrigerator.

“Kuya, abot mo naman ‘yong baso sa taas. Hindi ko kasi maabot.”

Tuwalya na naman ang suot niya.

Napansin kong namula sa pagkailang ang asawa ko.

“Bianca, puwede mong gamitin ‘yong maliit na stool,” sagot niya.

Pagkatapos ay lumabas siya ng kusina.

Doon na ako napuno.

“Bianca, ilang beses na kitang pinagsasabihan?”

Umirap siya.

“Ate, bakit ba sobrang insecure mo?”

Parang may kumurot sa dibdib ko.

“Insecure? Dahil ayaw kong may naglalakad nang halos walang damit sa harap ng asawa ko?”

“Ano bang masama? Wala naman akong ginagawa!”

“Sinabi ko na sa’yong hindi ako komportable.”

Ngumisi siya.

“Alam mo, Ate, dapat nga magpasalamat ka sa akin.”

“Magpasalamat? Para saan?”

“Testing lang naman ito.”

Natigilan ako.

“Anong testing?”

Sumandal siya sa kitchen counter.

“Sinusubok ko kung loyal talaga si Kuya Marco. Kung matutukso siya dahil lang sa babaeng nakatuwalya, ibig sabihin hindi siya deserving sa’yo.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

Ang babaeng pinatuloy ko sa bahay namin, pinakain, pinahiram ng sasakyan, at binigyan ng sariling kuwarto ay nakangiti habang ipinapaliwanag kung bakit tama lang na hindi niya ako respetuhin.

“Hindi ko kailangan ng test mo, Bianca.”

“Ate, ang seryoso mo naman.”

“Hindi biro ang kasal ko.”

Tumawa siya.

“Kung talagang mahal ka ni Kuya Marco, wala kang dapat ikatakot.”

Noong gabing iyon, ikinuwento ko ang lahat sa asawa ko.

Tahimik siyang nakinig.

Napansin kong humigpit ang pagkakahawak niya sa baso.

“Sinabi niya talagang test daw?” tanong niya.

Tumango ako.

“Marco, pakiramdam ko sinasadya niya.”

Huminga siya nang malalim.

“Ayokong makialam sa away ninyong magkapatid. Pero hindi rin tama ‘yan.”

“Alam ko.”

“Kung hindi siya titigil, kailangan nating magdesisyon.”

Tatlong araw ang lumipas.

Walang nagbago.

Mas lalo pang naging komportable si Bianca.

Kapag naririnig niyang nasa kusina si Marco, saka siya bumababa.

Kapag aalis na ang asawa ko, bigla siyang may itatanong.

Minsan, nahuli ko pa siyang nakatingin sa repleksiyon niya sa salamin habang inaayos ang buhok bago bumaba.

At tuwing nakikita niyang naiinis ako, parang lalo siyang natutuwa.

Hanggang dumating ang Linggo.

Bandang alas-otso ng umaga, naghahanda ako ng pandesal at itlog.

Nasa mesa si Marco, tahimik na umiinom ng kape.

Narinig namin ang mga yabag sa hagdan.

Paglingon ko, naroon na naman si Bianca.

Tuwalya lang.

May hawak pang cellphone.

“Good morning!” masigla niyang bati.

Napapikit ako.

“Bianca—”

Pero bago ako makapagsalita, marahang hinawakan ni Marco ang braso ko.

“Love, ako na.”

Napatingin ako sa kanya.

May kakaiba sa mukha niya.

Hindi siya galit.

Hindi rin siya nahihiya.

Napakakalmado niya.

Dahan-dahan niyang ibinaba ang tasa ng kape.

“Bianca,” tawag niya.

Napangiti ang kapatid ko.

“Yes, Kuya?”

“Buong linggo mong sinasabi na sinusubok mo lang ako, tama?”

Lalong lumapad ang ngiti niya.

“Exactly! At least naiintindihan mo!”

Tumango si Marco.

“Mabuti.”

Tumayo siya at kinuha ang cellphone sa tabi ng plato.

“Kung ganoon, sigurado akong wala kang magiging problema sa gagawin ko ngayon.”

Biglang nawala ang ngiti ni Bianca.

“A-Anong gagawin mo?”

Tumingin si Marco sa akin.

“Patricia, pakiabot nga ang brown envelope sa drawer ng sala.”

Nagtaka ako, pero sinunod ko.

Pagbalik ko, nakita kong nakatitig si Bianca sa cellphone ng asawa ko.

Namumutla na siya.

Binuksan ni Marco ang envelope.

At inilabas ang isang papel na may pangalan ng kapatid ko.

“Bianca,” seryoso niyang sabi, “bago natin pag-usapan ang test mo, may isang bagay akong gustong itanong.”

Itinaas niya ang papel.

“Bakit mo sinabi sa dating boyfriend mo na ako ang dahilan kung bakit kayo naghiwalay?”

Parang biglang tumigil ang oras.

Nabitawan ni Bianca ang cellphone niya.

At nang makita ko ang laman ng papel, halos hindi ako makahinga.

Dahil hindi lang pangalan ni Marco ang nakasulat doon.

Pangalan ko rin.

BAHAGI 2 — BUONG PAGPAPATULOY SA WEBSITE

“Anong ibig mong sabihin?”

Iyon lang ang nasabi ko habang nakatingin sa papel na hawak ni Marco.

Si Bianca naman ay hindi makatingin nang diretso sa amin.

“Kuya, hindi ko alam ang sinasabi mo.”

Tahimik na inilapag ni Marco ang papel sa mesa.

Isa iyong naka-print na screenshot ng isang mahabang usapan sa Messenger.

Sa itaas, malinaw ang pangalan ng kapatid ko.

At ang kausap niya ay si Jerome, ang lalaking sinasabi niyang basta na lamang siyang pinalayas.

“Basahin mo, Love,” sabi ni Marco.

Nanginginig ang mga kamay kong kinuha ang papel.

Ang unang mensaheng nabasa ko ay mula kay Bianca.

“Hindi mo naiintindihan, Jerome. Matagal ko nang gusto si Marco. Mas bagay kami kaysa kay Patricia.”

Napahawak ako sa gilid ng mesa.

Hindi ako makapaniwala.

Nagpatuloy akong magbasa.

“Hindi naman siya ganoon kasaya sa ate ko. Kailangan ko lang ng pagkakataong mapalapit sa kanya.”

Sumunod ang sagot ni Jerome.

“Bianca, asawa siya ng kapatid mo. Kaya pala lagi mong kinukumpara ako sa kanya. Tigilan mo na ‘yan.”

May isa pang mensahe.

“Kung ayaw mong maniwala, bahala ka. Balang araw makikita mong mas pipiliin niya ako.”

Napatingin ako sa kapatid ko.

“Bianca… totoo ito?”

Agad siyang umiling.

“Ate, lumang usapan lang ‘yan! Galit lang ako noon kay Jerome!”

“Lumang usapan?”

Napasigaw ako nang hindi ko namamalayan.

“Sinabi mong gusto mo ang asawa ko!”

“Hindi mo naiintindihan!”

“Kung ganoon, ipaliwanag mo!”

Tahimik ang buong kusina.

Si Marco ay nanatiling nakatayo sa tabi ko.

Hindi niya pinagtawanan si Bianca. Hindi rin niya sinubukang ipahiya ito sa pamamagitan ng masasakit na salita.

Sa halip, mahinahon niyang sinabi, “Bago ka sumagot, umakyat ka muna at magbihis. Pag-uusapan natin ito nang maayos.”

Namula nang husto ang mukha ni Bianca.

Parang ngayon lang niya naalala na tuwalya lang ang suot niya.

Mabilis siyang umakyat.

Nang mawala siya, napaupo ako.

“Marco, paano mo nakuha ‘yan?”

Umupo ang asawa ko sa tapat ko.

“Kahapon, habang nasa hardware ako, tumawag si Jerome.”

“Si Jerome?”

“Oo. Hindi ko nga alam kung paano niya nakuha ang numero ko. Sabi niya, matagal na raw niyang gustong makausap tayong dalawa.”

“Bakit hindi mo sinabi agad?”

“Dahil gusto ko munang malaman kung totoo ang sinasabi niya. Ayokong husgahan ang kapatid mo dahil lang sa kuwento ng dating boyfriend niya.”

Inabot niya sa akin ang isang basong tubig.

“Pero nang ipadala niya ang mga screenshot, may mga detalye siyang sinabi na tumugma sa mga nangyayari rito.”

Napatitig ako sa asawa ko.

“Ano pang sinabi niya?”

Huminga siya nang malalim.

“Hindi raw siya ang unang nakipaghiwalay.”

Parang may mabigat na batong bumagsak sa dibdib ko.

“Ano?”

“Matagal na raw silang nag-aaway dahil lagi siyang ikinukumpara ni Bianca sa akin. Sinabihan daw siya ni Bianca na wala siyang mararating kung hindi siya magiging tulad ko.”

Napapikit ako.

Naalala ko ang mga gabing umiiyak si Bianca sa sala.

Ang mga pagkakataong sinisisi niya si Jerome sa lahat.

Ang mga salitang, “Ate, hindi niya ako pinahalagahan.”

“May isa pa,” sabi ni Marco.

Tumingin ako sa kanya.

“Sinabi raw ni Bianca kay Jerome na mas mabuti pang makipaghiwalay sila dahil may iba siyang gustong subukan.”

Napahawak ako sa noo.

“Hindi maaari.”

“Hindi ko sinasabing totoo ang bawat sinabi ni Jerome. Pero gusto kong marinig mismo kay Bianca kung ano talaga ang nangyari.”

Makalipas ang halos sampung minuto, bumaba ang kapatid ko.

Naka-jeans na siya at maluwag na T-shirt.

Wala na ang mapaglarong ngiti niya.

Umupo siya sa kabilang dulo ng mesa.

“Okay,” mahina niyang sabi. “Ano bang gusto ninyong malaman?”

Tumingin ako sa kanya.

“Gusto kong malaman kung bakit mo ginawa ito sa akin.”

Hindi siya sumagot.

“Bianca, noong tumawag ka, umiiyak ka. Sinabi mong wala kang matutuluyan. Halos wala kang pera. Alam mong hindi kita matitiis.”

“Ate—”

“Pinatuloy kita rito. Pinakain. Pinahiram ng kotse para makapunta ka sa interviews. Hindi kita siningil kahit piso.”

Nagsimulang mamula ang mga mata niya.

“At habang ginagawa ko iyon, sinusubukan mong akitin ang asawa ko?”

“Ate, hindi ganoon!”

“Kung hindi ganoon, ano?”

Bigla siyang tumayo.

“Dahil pagod na akong laging ikaw!”

Natigilan ako.

Pati si Marco ay napatingin sa kanya.

Huminga nang mabilis si Bianca.

“Buong buhay ko, ikaw ang magaling! Ikaw ang responsable! Ikaw ang may maayos na trabaho, magandang bahay, at mabait na asawa!”

“Bianca…”

“Alam mo ba kung ilang beses akong kinumpara sa’yo nina Mama at Papa?”

Unti-unting bumagsak ang luha niya.

“Kapag may problema ako, sasabihin nila, ‘Tingnan mo ang ate mo. Bakit hindi mo gayahin?’ Kapag nagkakamali ako, ikaw na naman ang halimbawa!”

Natahimik ako.

Alam kong madalas kaming ikumpara ng mga magulang namin.

Pero hindi ko alam na ganoon kalalim ang galit na naipon sa kanya.

“Hindi ko naman hiniling na ikumpara tayo,” sabi ko.

“Pero ikaw pa rin ang laging nananalo!”

Umiling ako.

“Bianca, hindi ito paligsahan.”

Napatawa siya nang mapait.

“Madali mong sabihin dahil nasa iyo na ang lahat.”

Doon nagsalita si Marco.

“Bianca, hindi mo alam ang lahat ng pinagdaanan ng ate mo.”

Napatingin siya rito.

“Kuya—”

“Alam mo bang noong unang taon naming mag-asawa, halos araw-araw siyang umiiyak dahil hindi niya alam kung paano babayaran ang utang namin?”

Tahimik si Bianca.

“Alam mo bang dalawang beses nalugi ang negosyo niya bago naging maayos? Na minsan, itlog at kanin lang ang kinakain namin dahil kapos ang budget?”

Hindi sumagot ang kapatid ko.

“Ang nakikita mo lang ay kung ano ang mayroon kami ngayon. Hindi mo nakita ang mga taong pinaghirapan namin ito.”

Unti-unting yumuko si Bianca.

“Hindi ko sinasabing wala kang pinagdaanan,” patuloy ni Marco. “Pero hindi dahilan ang sakit mo para saktan ang kapatid mo.”

Napaluha ako.

Hindi dahil sa sinabi niyang ipinagtatanggol niya ako.

Kundi dahil sa unang pagkakataon, may ibang taong nagsabi ng bagay na matagal ko nang gustong ipaintindi sa kapatid ko.

Na hindi ko ninakaw ang buhay na gusto niya.

Pinaghirapan ko iyon.

Muling nagsalita si Marco.

“At tungkol sa sinasabi mong test…”

Dahan-dahang tumingala si Bianca.

“Hindi mo ako sinusubok. Sinusubukan mong makita kung may pagkakataon kang sirain ang relasyon namin.”

“Ayoko namang sirain—”

“Bianca, ilang beses nang sinabi ng ate mo na hindi siya komportable. Ilang beses mo ring nakita na umiiwas ako.”

Tumigil siya sandali.

“Kung talagang gusto mo lang malaman kung tapat ako, bakit hindi ka tumigil noong malinaw nang ayaw kong makisali?”

Walang naisagot si Bianca.

“Ang tunay na pagsubok sa pagkatao ay kung paano tayo rumerespeto sa hangganan ng ibang tao, kahit walang pumipigil sa atin.”

Napayuko ang kapatid ko.

At saka niya binitiwan ang isang pag-amin na mas lalong nagpabigat sa dibdib ko.

“Akala ko… kapag napansin niya ako, mararamdaman kong may halaga rin ako.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

“Ate, alam kong mali. Pero noong iniwan ko si Jerome, pakiramdam ko wala nang may gusto sa akin. Wala akong trabaho. Wala akong pera. Tapos pagdating ko rito, nakita ko kung paano ka alagaan ni Kuya Marco.”

Napahikbi siya.

“Pinaghahandaan ka niya ng kape. Kinukumusta ka niya kapag pagod ka. Hindi ka niya sinisigawan. Hindi ka niya pinaparamdam na pabigat ka.”

Napatingin ako kay Marco.

“Gusto ko rin ng ganoon,” patuloy ni Bianca.

“Pero sa halip na hanapin ko sa tamang tao, naisip kong baka kaya kong makuha ang mayroon ka.”

Napapikit ako.

Masakit marinig iyon mula sa sariling kapatid.

Pero mas masakit ang sumunod niyang sinabi.

“At noong una siyang umiwas, nainis ako. Pakiramdam ko, kahit siya, mas pinipili ka pa rin. Kaya lalo kong ginawa.”

Hindi na ako nakapigil.

“Bianca, asawa ko siya. Hindi siya premyong puwede mong agawin para patunayan na mas maganda ka o mas mahalaga ka.”

Tuluyan siyang humagulgol.

“Alam ko, Ate. Pasensiya na.”

Pero sa pagkakataong iyon, hindi sapat ang paghingi niya ng tawad.

Tumayo ako.

“Bianca, kailangan mong umalis sa bahay namin.”

Napatingin siya sa akin na para bang sinampal ko siya.

“Ate, saan ako pupunta?”

“Tutulungan kitang humanap ng matutuluyan. Pero hindi ka na puwedeng manatili rito.”

“Ate, wala akong pera!”

“May kaibigan kang puwedeng lapitan. May mga boarding house na puwede nating tingnan. At kung kailangan, tutulungan kitang bayaran ang unang buwan.”

Lumapit siya sa akin.

“Ate, please. Huwag mo akong palayasin.”

Napaluha rin ako.

“Bianca, hindi kita pinapalayas dahil wala kang trabaho. Hindi rin dahil nagkamali ka lang.”

Huminga ako nang malalim.

“Pinapaalis kita dahil ilang beses mong piniling hindi ako respetuhin, kahit malinaw kong sinabi kung gaano ako nasasaktan.”

“Pero kapatid mo ako!”

Tumango ako.

“Oo. At mahal kita. Pero hindi ibig sabihin noon na puwede mong gawin ang kahit ano sa akin.”

Tahimik na tumayo si Marco sa tabi ko.

“Tutulungan ka naming makalipat nang ligtas,” sabi niya. “Pero desisyon naming mag-asawa ito.”

Tumingin si Bianca sa kanya.

“Kuya, wala ka bang sasabihin para pigilan si Ate?”

Marahang umiling si Marco.

“Hindi ko kailangang pigilan ang asawa ko kapag ipinagtatanggol niya ang kapayapaan ng sarili naming tahanan.”

Doon tuluyang napaiyak si Bianca.

Kinahapunan, tinawagan namin ang pinsan naming si Liza na nakatira sa Marikina.

Pumayag siyang pansamantalang patuluyin si Bianca habang naghahanap ito ng trabaho, basta susunod siya sa mga alituntunin ng bahay.

Tinulungan ko siyang mag-impake.

Habang inilalagay niya ang mga damit sa maleta, napansin ko ang isang maliit na picture frame sa ibabaw ng bedside table.

Larawan naming dalawa noong bata pa kami.

Nakangiti ako habang yakap ang kapatid kong nawawala ang dalawang ngipin sa harap.

Kinuha iyon ni Bianca.

“Naalala mo ito, Ate?”

Tumango ako.

“Fiesta sa barangay. Umiyak ka kasi nawala ang lobo mo.”

Bahagya siyang ngumiti.

“Binilhan mo ako ng bago gamit ang baon mo.”

Naramdaman kong kumirot ang dibdib ko.

“Bianca, matagal na kitang mahal. Hindi mo kailangang makipagkompetensiya sa akin para patunayan na mahalaga ka.”

Nagsimulang tumulo ang luha niya.

“Pasensiya na, Ate.”

“Umaasa akong balang araw, mapapatawad kita nang buo.”

Niyakap niya ako.

Yumakap din ako pabalik.

Pero hindi ko binago ang desisyon ko.

Dahil natutuhan ko na ang pagpapatawad at muling pagbibigay ng access sa buhay mo ay dalawang magkaibang bagay.

Kinagabihan, matapos siyang sunduin ni Liza, tahimik ang bahay.

Naupo ako sa sofa.

Lumapit si Marco at naupo sa tabi ko.

“Okay ka lang?” tanong niya.

Umiling ako.

“Hindi pa.”

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Masakit pa rin kasi kapatid ko siya.”